Het onbekende verhaal van inheemse Surinamers krijgt een plek op het filmfestival

Om zijn hals hangt een kleurrijke kralenketting met een vogel erin verwerkt. Het is een symbool dat verwijst naar kracht, bescherming en verbinding. Rolador (49) - met zelf deels inheemse roots - draagt de ketting alleen bij speciale momenten zoals een interview of een belangrijke draaidag. “Het is een eerbetoon aan mijn voorouders. Alsof ze er even bij zijn.”

De gedachte dat de voorouders meekijken, loopt als een rode draad door zijn documentaire Inheemse Surinamers in Rotterdam. De film volgt een gemeenschap die al decennialang deel uitmaakt van de stad, maar zelden zichtbaar is. “Veel mensen weten niet eens dat er inheemse Surinamers zijn, laat staan dat ze hier wonen.”

In de documentaire volgt Demis de inheemse vereniging Wajonong die al veertig jaar een ontmoetingsplek is voor deze groep in Rotterdam. Daarnaast legt de regisseur een historisch moment vast, want voor het eerst loopt een inheemse Surinaamse groep mee in het Zomercarnaval.

De geschiedenis van de inheemsen is grotendeels onbekend. Ze waren de oorspronkelijke inwoners van Suriname. Ze werden na de komst van Europese kolonisten verdreven en structureel achtergesteld, stelt de regisseur. "Tot op de dag van vandaag zijn zij niet officieel erkend als oorspronkelijke bevolking in de Surinaamse grondwet. Dat zegt eigenlijk alles,” meent Rolador.

De gevolgen zijn nog altijd zichtbaar in Suriname, legt Rolador uit. Hij is vaak in Suriname geweest en zag dat voor veel inheemse Surinamers armoede en sociale uitsluiting de dagelijkse realiteit is. Tegelijkertijd zag hij de dat cultuur met taal, muziek en rituelen wordt doorgegeven.

In Rotterdam gebeurt dat onder meer tijdens bijeenkomsten, vieringen en op Ingi Day, de Dag van de Inheemse Volkeren op 9 augustus. “Het is een dag van trots en herinnering. Net als Keti Koti - de herdenking van de afschaffing van de slavernij - zou die dag breder gedragen mogen worden", stelt Demis.

Met zijn documentaire wil Rolador het gesprek starten. “Het gaat er niet om dat ik alles uitleg. Ik wil mensen laten weten dat wij er nog zijn." Dat de film nu zijn première beleeft op IFFR voelt voor hem als erkenning. Er liggen al plannen voor vervolgfilms, in Suriname en daarbuiten.

Demis is volledig autodidact. Geen filmschool, wel wat hij zelf lachend ‘YouTube University’ noemt. Zijn achtergrond ligt in muziek en dans; hij stond jarenlang vóór de camera. Door zijn nieuwsgierigheid naar techniek en liefde voor gadgets belandde hij achter de camera. “Ik raakte erin gezogen en ben er nooit meer uitgekomen.”

Zijn eerste filmproducties waren aftermovies, bedrijfsfilms en promotievideo’s. Het was goed betaald werk. Toen knaagde er ergens iets bij hem. “Ik merkte dat ik overal verhalen zag, maar ze niet altijd kon vertellen zoals ik wilde.”

De echte omslag kwam toen hij zich verdiepte in het Japanse concept ikigai: het snijpunt van waar je van houdt, waar je goed in bent, wat de wereld nodig heeft en waar je geld mee kunt verdienen. Voor Rolador viel alles samen bij één woord: verhalen.

Vanaf dat moment kreeg zijn werk een doel. Hij wilde vastleggen wat dreigde te verdwijnen. “Film is eigenlijk tijd vangen want je legt een stukje leven vast en geeft dat door aan de volgende generatie.” Dat idee gaf richting aan zijn keuze om het verhaal van inheemse Surinamers centraal te stellen.

Wat hij hoopt dat kijkers meenemen? "Bewustzijn, nieuwsgierigheid en misschien een lichte ongemakkelijkheid. Dat mensen aan het einde denken: waarom wist ik dit niet?"