Vijftien jaar Aboutaleb: van strandrellen tot 'rot toch op'

“Elke tijd heeft nieuwe accenten nodig en bij die accenten horen soms andere dragers”, zegt Aboutaleb kort na de aankondiging van zijn vertrek. Hij heeft nog geen toekomstplannen, voelt zich als een ‘naaktgeboren baby’. Hij heeft ook geen slapeloze nachten gehad over zijn besluit, dat hij in overleg met zijn familie heeft genomen. 

Op 5 januari 2009 wordt Ahmed Aboutaleb ingezworen als burgemeester van de stad met de grootste haven van Europa. Waar kan hij op terugkijken?

Acht maanden na zijn benoeming als burgemeester zijn voor Aboutaleb de wittebroodsweken voorbij. Op 22 augustus loopt het festival Sunset Grooves in Hoek van Holland volledig uit de hand. Er zijn 30 duizend bezoekers, veel meer dan waarmee de politie gerekend had, en de hele avond zijn er vecht- en steekpartijen. De vlam slaat in de pan als twee agenten in burger herkend en belaagd worden door festivalbezoekers. De politie wordt in het nauw gedreven en schiet meerdere keren. Een persoon overlijdt, zes anderen raken gewond.

De driehoek van burgemeester, politie en openbaar ministerie liggen de maanden die volgen zwaar onder vuur vanwege de strandrellen. Aboutaleb besluit het vergunningenbeleid voor toekomstige evenementen aan te scherpen. “Hij moest toen optreden en laten zien: ik ben de burgemeester. Dat heeft hij heel goed gedaan. Dat was voor mij het keerpunt", reageert een Rotterdamse jaren later. "Daar heeft hij van geleerd en is hij scherper van geworden. Hij blijft in dit soort situaties rustig en stabiel", vindt een ander.

In mei 2010 trekt organisator JMR de stekker uit de Rotterdam Dance Parade. Dertien keer trok een bonte parade van zo’n veertig praalwagens door de stad om de Rotterdamse dancescene te bejubelen. Maar na de Hoekse strandrellen zijn de voorwaarden voor een evenementenvergunning te zwaar geworden, zegt de organisatie. Dance Parade mag niet meer op tournee door de stad, krijgt een andere locatie aangewezen en bezoekers entree laten betalen. JMR zegt over het besluit om te stoppen: “Uit het nieuwe beleid van de gemeente blijkt vooral dat de angst regeert. En angst is een slechte raadgever.''

Burgemeester Aboutaleb is door de jaren heen een fervent lobbyist geweest. Daarover zegt hij: “Dit is een grote stad, het is belangrijk om goed te lobbyen.” Daarmee heeft hij veel successen geboekt. Rotterdam is onder meer gastvrouw van het Eurovisie Songfestival (2021), van Koningsdag 2023 en van de Tour de France (2010). Voor de haven reist hij de hele wereld over, om nieuwe bedrijven aan te trekken en zaken te bespreken. Zijn lobbyisme is ook een teken van daadkracht; als Aboutaleb een probleem ziet, zoekt hij de betrokken partijen op om samen oplossingen te vinden. Bijvoorbeeld voor de problemen met de drugssmokkel via de haven van Rotterdam. Daarvoor reist hij geregeld naar de bron – ook dit jaar nog een keer – naar landen in Latijns-Amerika zoals Colombia.

Dichterbij huis weet hij als oud-staatssecretaris en PvdA-lid de weg naar Den Haag goed te vinden. In februari 2012 vraagt hij persoonlijk aan de Tweede Kamer om verdergaande bevoegdheden om voetbalhooligans aan te pakken. Volgens hem voldoet de nationale Voetbalwet niet. Zijn optreden volgt enkele maanden na de bestorming  door een groep voetbalsupporters van het Maasgebouw bij De Kuip. Aboutaleb is op dat moment zelf in het Maasgebouw. Hij is zwaar geschokt: "Hier zijn geen woorden voor. Net nu het zo goed gaat met de club gebeurt dit.”

De redactie van weekblad Elsevier kiest de Rotterdamse burgemeester op 9 december 2014 tot Nederlander van het Jaar. Het weekblad noemt hem 'toegewijd, met oog voor detail, soms hard, altijd duidelijk'. De architectuur zet zijn stad bovendien regelmatig in de spotligths. "Met gebouwen als het Centraal Station en de Markthal trekt Rotterdam wereldwijd de aandacht. De stad die jarenlang vooral op 'foute' lijstjes stond, staat sinds dit jaar opeens op allemaal 'goede' lijstjes", aldus Elsevier.

In Parijs zaaien twee broers en moslimfundamentalisten in januari 2015 dood en verderf op de redactie van het satirische weekblad Charlie Hebdo. Na de gruwelijke aanslag zijn er wereldwijd steunbetuigingen aan de slachtoffers en het Franse volk, ook in Rotterdam. Burgemeester Aboutaleb haalt met zijn toespraak de internationale media. "Vanavond ben ik een Parijzenaar en ben ik Charlie", speecht hij in vloeiend Frans. "Vanavond zijn we allemaal Parijzenaren en Charlie." Hij maakt ook duidelijk dat er in Nederland wat hem betreft geen plaats is voor mensen die zich tegen onze vrijheden keren. 

Aboutaleb heeft door de jaren heen het stempel verbinder gekregen. Voor hem hoort iedereen erbij in de samenleving. Maar daar moet ook wat tegenover staan. Naar mensen die juist steun betuigen aan de idealen van de aanslagplegers is hij onverbiddelijk "Als je het niet ziet zitten dat humoristen een krantje maken, ja...mag ik het zo zeggen: rot toch op!"

Hij benadrukt dat hij zijn woede niet alleen als burgemeester uit, maar ook als moslim. En opnieuw haalt Aboutaleb in binnen- en buitenland de kranten. 

Dat burgemeester Aboutaleb een diplomatieke rel niet schuwt, blijkt in maart 2017. Het kabinet besluit dat Turkse bewindslieden in ons land geen campagne mogen voeren over het referendum voor een nieuwe Turkse grondwet. Toch reist op 11 maart een vrouwelijke minister af naar Rotterdam, per auto vanuit Duitsland. Minister Kaya wil in het Turkse consulaat een toespraak houden over de grondwet.

Haar komst leidt tot grote spanningen die enkele uren duren. Terwijl een steeds grotere menigte Turkse Nederlanders zich in Rotterdam verzamelt om steun te betuigen, is er druk politiek overleg. Al snel ontstaan er rellen. Toch houdt Aboutaleb – in overleg met het kabinet – zijn poot stijf. Kaya komt haar auto niet uit en wordt na enkele uren als ongewenst vreemdeling het land uitgezet. 

Tien jaar is Ahmed Aboutaleb inmiddels burgemeester. Hij is toegankelijk voor de bewoners van zijn stad. Hij loopt anoniem door wijken en deelt gul zijn e-mailadres uit om zo zijn voelsprieten in samenleving te houden. Rotterdammers hebben vertrouwen in hem, links en rechts. “Ik moet eerlijk zeggen dat ik mijn bedenkingen had bij zijn aantreden, maar nu vind ik dat hij het voortreffelijk doet", aldus een vrouw.

In december laat Aboutaleb weten dat hij graag voor een derde termijn wil gaan. Hij zit vol daadkracht. Volgens de burgemeester is er nog veel te doen: de energietransitie, het technisch onderwijs dat daarbij hoort en vooral het verbinden van de vele culturen in een van de meest diverse steden van ons land. Die klus wil hij graag klaren. 

Het messengeweld onder jongeren neemt al maanden schrikbarende vormen aan. Aboutaleb neemt drastische maatregelen. Hij laat op twee middelbare scholen de jongeren preventief fouilleren en waarschuwt schooldirecteuren (ook buiten zijn stad) als een van hun leerlingen met een mes op zak is aangehouden. In februari 2020 presenteert hij plannen om de ouders in te schakelen: "We moeten de ouders verantwoordelijk stellen. Als ouders niet meewerken, volgt bij een tweede keer een mes de boete van 2.500 euro", waarschuwt hij.

In februari opent Aboutaleb een kantoortje in de wijk Carnisse waar veel problemen zijn rond veiligheid en zelfredzaamheid. Hij wil een dag in de week met eigen ogen en oren zien en horen hoe het er in Carnisse aan toegaat. En hij wil in gesprek gaan met ondernemers, bewoners, de politie en de mensen van stadstoezicht zodat hij beleid scherper kan laten aansluiten op de behoeften in de wijk. Ondernemer Salim Elfassi, die zich ook inzet voor de leefbaarheid in de wijk, reageert enthousiast: "Ik vind het fantastisch dat hij dit doet. Hij maakt hiermee echt een statement.”

Eind september 2021 wordt Aboutaleb verkozen tot beste Burgemeester ter Wereld. De jury prijst de Rotterdamse burgervader vanwege de passie waarmee hij vrijheden verdedigt, zijn tolerantie en solidariteit. "Als je het zo achter elkaar zet, klink het heavy", reageert hij. "Maar ik sta wel voor dingen die daarop geënt zijn."

Bij de aankondiging van zijn afscheid noemt burgemeester Aboutaleb de coronajaren de zwaarste uit zijn ambtsperiode. In die crisisjaren mist hij geen enkele vergadering, hij zit overal bovenop. Toch heeft hij moeite om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Hij voert landelijk beleid uit, waaronder het verplicht stellen van de mondkapjes en de horecasluiting, maar krijgt lokaal met raadsleden en andere critici te maken die alleen hém ter verantwoording kunnen roepen. Zijn vraag aan hen is: "Hoe lossen we het op? Samen?" 

Op straat krijgt hij meermaals te maken met rellen. Op 19 november 2021 kondigt de burgemeester voor de Coolsingel een noodbevel af als een anti-coronademonstratie uit de hand loopt. De politie schiet gericht en er vallen zeven gewonden.

In datzelfde jaar, in januari, is het op de Beijerlandselaan in Rotterdam-Zuid ook al uit de hand gelopen met de zogeheten ‘avondklokrellen’. Er wordt vernield, geplunderd, winkels aan puin geslagen. Aboutaleb haalt hard uit naar de relschoppers zoals hij in zijn ambtsperiode wel vaker heeft gedaan: "We hebben de afgelopen jaren veel geld en energie gestopt om van de Beijerlandselaan en de Groene Hilledijk prachtig mooie winkelstraten van Rotterdam te maken. Jij bent er ook trots op toch?! Vervolgens help je je eigen stad naar de filistijnen.” 

Op het stadhuis van Rotterdam aan de Coolsingel wordt door de jaren geregeld de vlag gehesen na belangrijke gebeurtenissen. Zo wappert de Franse vlag in Rotterdam na een moslim-extremistische aanslag in de stad Nice. De Sri Lankaanse en Spaanse vlaggen worden ook gehesen na dodelijke aanslagen en het Rotterdamse groen-wit gaat halfstok na het overlijden van dichter Jules Deelder en de aardbeving in Marokko. Op 7 oktober 2023, als Hamas-terroristen dood en verderf hebben gezaaid in Israël, gebeurt er niets.

De spanning neemt in de dagen na 7 oktober al snel toe in Nederland en er zijn talloze demonstraties tegen de vergeldingsacties van Israël in Gaza. Er komt geen Israëlische vlag op het stadhuis en dat kan niet iedereen waarderen. Aboutaleb laat twee dagen later de Rotterdamse vlag alsnog halfstok wapperen voor de slachtoffers aan Israëlische én Palestijnse zijde. Hij zit inmiddels in een vliegtuig voor een dienstreis naar Marokko en schrijft in een raadsbrief over zijn besluit om geen Israëlische vlag te hijsen: “Het is mijn taak als burgemeester om de maatschappelijke vrede en orde in de stad te bewaren en niets te doen dat de polarisatie in onze stad versterkt.”